Hướng nhà và chuyện nắng gió miền Nam: phần vật lý của một quyết định hay được nói bằng chữ nghĩa
Bốn bài trước của mục này nói cách đo cho ra số tin được: đo hướng nhà thế nào, la bàn điện thoại sai ở đâu, lấy hướng ra sao khi nhà không có mặt tiền rõ ràng, và đo hướng cho bàn làm việc, giường, bếp. Bài này nói phần ít được nhắc tới trong các cuộc bàn về hướng: mặt vật lý của nó.
Trước khi là chuyện hợp hay không hợp, hướng nhà là chuyện nắng chiếu vào lúc nào, gió thổi từ đâu, và mưa tạt vào mặt nào. Mấy thứ đó đo được, cảm nhận được mỗi ngày, và ảnh hưởng thẳng tới hoá đơn tiền điện.
Ba hướng, ba kiểu nắng
- Hướng đông — nắng buổi sáng, cường độ vừa, tới trưa là hết. Phòng hướng này sáng mà không tích nhiệt nhiều.
- Hướng tây — nắng buổi chiều, gay gắt nhất, và quan trọng hơn là nó rọi vào lúc tường nhà đã nóng sẵn cả ngày. Vì vậy phòng hướng tây còn hầm tới tận đêm dù trời đã tắt nắng.
- Hướng bắc và nam — nhận nắng xiên, ít gay gắt hơn hai hướng trên trong phần lớn thời gian trong năm.
Đây là lý do vật lý đằng sau việc nhiều nơi ngại mặt tây. Không cần viện tới điều gì khác: một bức tường hứng nắng chiều tích nhiệt và nhả nhiệt ngược vào nhà suốt buổi tối, đúng lúc cả nhà về và muốn nghỉ ngơi.
Gió: thứ quan trọng ngang nắng nhưng ít được nhắc
Ở miền Nam, gió mát chủ yếu tới từ hướng đông nam trong phần lớn năm, và đổi hướng theo mùa. Một căn nhà đón được luồng gió đó rồi có đường cho gió thoát ra phía đối diện sẽ mát hơn hẳn căn nhà cùng diện tích mà gió vào rồi quẩn lại.
Điều đáng nhớ: gió cần hai lỗ, không phải một. Mở toang một cửa sổ mà bên kia bịt kín thì không có luồng. Hai cửa đối nhau, dù nhỏ, còn hơn một cửa lớn.
Nhà ống sâu thì làm giếng trời hoặc ô thông tầng để tạo đường cho khí nóng thoát lên trên. Đây là chuyện kỹ thuật thông gió, và nó cũng trùng với những gì các bài về nhà ống trên trang này nói.
Khi không đổi được hướng — mà phần lớn là không đổi được
Đây là tình huống thật của hầu hết mọi người: nhà đã mua, đã xây, hoặc là nhà thuê. Danh sách dưới đây xếp theo thứ tự rẻ tới đắt:
- Rèm và phim cách nhiệt cho mặt hứng nắng chiều. Rẻ nhất, hiệu quả thấy ngay.
- Cây xanh hoặc giàn leo phía tây. Che nắng trước khi nắng chạm vào tường là cách hiệu quả hơn nhiều so với chống nóng sau khi tường đã nóng.
- Mái đua, lam chắn nắng, ô văng — chắn nắng từ bên ngoài luôn ăn đứt mọi biện pháp bên trong.
- Sơn chống nóng cho mái và tường tây, và cách nhiệt trần đối với nhà mái tôn.
- Bố trí lại công năng: đặt kho, nhà vệ sinh, cầu thang, tủ âm tường ở mặt tây; để phòng ngủ và chỗ ngồi lâu ở mặt mát. Cách này không tốn tiền vật liệu mà hiệu quả rất rõ.
🔴 Đừng đổi an toàn lấy hướng
Có mấy việc mà người ta thỉnh thoảng làm nhân danh hướng, và không nên làm:
- Bịt kín cửa sổ hoặc ô thoáng duy nhất của một phòng. Phòng kín ở miền Nam là phòng ẩm, mốc và ngột.
- Chắn hoặc khoá lối thoát hiểm, bịt lối ra ban công. Lối thoát phải luôn mở được từ bên trong.
- Dời bếp gas vào chỗ không có thông gió, hoặc đặt bình gas trong hốc kín.
- Đặt máy phát điện, than củi, bếp nướng trong nhà xe hay phòng kín — khí thải gây ngộ độc rất nhanh và không có mùi cảnh báo rõ.
Không có cách bố trí nào đáng để đánh đổi mấy điều trên.
Khác biệt đo được: tiền điện
Nếu bạn muốn biết nhà mình đang chịu bao nhiêu, cách kiểm đơn giản là so hoá đơn điện giữa các tháng nắng gắt và các tháng mát, rồi để ý máy lạnh phòng nào chạy nhiều nhất. Thường thì phòng hứng nắng chiều lộ ra ngay.
Sau khi làm rèm hoặc lam chắn, so lại cùng kỳ năm trước. Đây là cách duy nhất biết được một khoản chi có đáng hay không, thay vì dựa vào cảm giác.
Vậy còn phần hợp tuổi hợp mệnh thì sao
Nhiều gia đình vẫn xem, và đó là chuyện riêng của mỗi nhà. Ý của bài này không phải bảo bỏ đi, mà là: khi hai phần mâu thuẫn nhau, hãy cân nhắc phần nào ảnh hưởng tới bạn mỗi ngày trong mười năm tới.
Một căn phòng ngủ nóng tới khuya thì đêm nào cũng biết. Còn nếu cả hai phần đồng ý với nhau thì càng nhẹ, khỏi phải chọn.
Nói gọn lại
Hướng nhà trước hết là bài toán nắng và gió. Biết mặt nào hứng nắng chiều, tạo được đường gió đi xuyên nhà, che nắng từ bên ngoài, và xếp công năng sao cho chỗ ngồi lâu nằm ở mặt mát. Làm được mấy việc đó thì một căn nhà bị cho là hướng xấu vẫn ở rất dễ chịu — và đó mới là thứ bạn sống cùng mỗi ngày.