Xem tuổi cho con: dùng tới đâu, và ranh giới không nên bước qua
Bốn bài trước của mục này nói xem tuổi làm nhà, xem tuổi hợp nhau, xem tuổi trong làm ăn, và cách xử lý khi một kết quả làm mình lo. Bài này nói trường hợp phải cẩn thận nhất, vì người chịu ảnh hưởng không có tiếng nói: xem cho con nhỏ.
Rất nhiều gia đình có xem, thường vào mấy dịp: đặt tên, chọn năm sinh con, chọn trường, chọn ngành học, và khi con có chuyện gì đó khiến cha mẹ lo. Bài này không bàn nên xem hay không — đó là nếp của mỗi nhà. Bài này nói về ranh giới.
Dùng tới đâu thì lành
Có mấy cách dùng gần như không gây hại, vì chúng dừng lại ở mức một lời gợi ý cho người lớn:
- Chọn một cái tên đẹp trong số vài cái tên mà cha mẹ vốn đã thích.
- Chọn ngày làm lễ đầy tháng, thôi nôi theo nếp nhà.
- Coi kết quả như một gợi ý để chú ý tới một khía cạnh nào đó của con, rồi tự quan sát con mình.
Điểm chung của chúng: kết quả không được dùng để kết luận về đứa trẻ, và đứa trẻ không hề biết tới nó.
🔴 Bốn ranh giới không nên bước qua
- Đừng dán nhãn. Nói với một đứa trẻ, hoặc nói trước mặt nó, rằng "tuổi con khắc mẹ", "con sinh giờ xấu", "hai chị em tuổi kỵ nhau" là gieo một điều đứa trẻ mang theo rất nhiều năm và không cãi lại được. Trẻ tin lời người lớn về bản thân chúng, và niềm tin đó định hình cách chúng cư xử.
- Đừng dùng kết quả để phân biệt đối xử giữa các con. Đây là thứ anh chị em nhận ra rất sớm, kể cả khi không ai nói ra, và nó để lại vết rất lâu.
- Đừng thay chuyên môn y tế bằng lời xem. Con chậm nói, hay ốm, khó tập trung, có biểu hiện bất thường về tâm lý — hướng đi đúng là bác sĩ nhi và người có chuyên môn về phát triển trẻ em. Càng sớm càng tốt, và không có lời phán nào thay được việc đó.
- Đừng chọn ngành học hay nghề nghiệp thay con. Có thể dùng như một gợi ý để mở thêm hướng, nhưng người sẽ sống với lựa chọn đó là con, không phải cha mẹ.
Vì sao trẻ con dễ tổn thương ở chuyện này hơn người lớn
Người lớn nghe một lời phán không hay thì còn có thể cân nhắc, hỏi thêm, hoặc bỏ ngoài tai. Trẻ nhỏ thì không. Chúng chưa đủ công cụ để đánh giá nguồn tin, và điều một đứa trẻ nghe về mình từ người lớn trong nhà thường được nhận là sự thật.
Có một cơ chế quen thuộc: người lớn tin con "học không được", thế là ít kiên nhẫn hơn khi kèm, đứa trẻ cảm nhận được điều đó, học kém đi, và người lớn thấy lời phán đã đúng. Vòng đó tự nuôi nó, và nó không cần điều gì huyền bí để vận hành.
Nếu kết quả nghe không hay
Việc đầu tiên: giữ nó ở giữa người lớn, đừng đem ra bàn trước mặt trẻ hay trước mặt họ hàng đông người.
Việc thứ hai: chuyển nó thành hành động cụ thể, tích cực và có thể làm được. Nếu nghe rằng con "dễ gặp chuyện về sức khoẻ" thì việc đúng là cho con khám định kỳ, cho ngủ đủ, cho vận động. Nếu nghe rằng con "khó gần" thì việc đúng là dành thời gian với con nhiều hơn.
Việc thứ ba: đừng mua "giải" cho một đứa trẻ. Khi có ai vừa phán điều đáng lo về con bạn vừa bán cách hoá giải, hãy đọc lại bài về giải hạn trong mục tránh bị lừa trên trang này.
Đặt tên con: mấy điều thực tế hơn
Nếu gia đình có xem để đặt tên thì cũng đừng quên phần đời thường mà đứa trẻ sẽ sống cùng suốt đời:
- Tên có dễ đọc, dễ viết không. Con sẽ tự viết tên mình từ lúc năm tuổi.
- Có dễ bị đọc trại thành biệt danh khó nghe ở trường không.
- Viết không dấu ra chữ gì — chuyện này ảnh hưởng tới giấy tờ và thư điện tử về sau.
- Có trùng tên người lớn trong họ theo cách mà nếp nhà kiêng không.
Mấy điều này đứa trẻ sẽ gặp mỗi ngày, trong khi phần còn lại thì hầu như không ai nhắc tới sau lễ đầy tháng.
Khi ông bà và cha mẹ không cùng ý
Rất hay gặp. Nguyên tắc dễ chịu: quyền quyết định cuối cùng về con thuộc về cha mẹ, còn nếp nhà thì nên được tôn trọng ở những phần không ảnh hưởng tới đứa trẻ — chọn ngày làm lễ, cách bày biện, thứ tự nghi thức.
Và một đề nghị đáng nói thẳng với cả nhà: bất kể ai xem và xem được gì, không nói những điều đó trước mặt đứa nhỏ. Đây là điều dễ thống nhất nhất, vì ai thương cháu cũng hiểu.
Nói gọn lại
Xem cho con là chuyện riêng của mỗi nhà, nhưng có một ranh giới nên giữ trong mọi trường hợp: kết quả là chuyện của người lớn, không phải nhãn dán lên đứa trẻ. Giữ chuyện y tế cho bác sĩ, giữ lựa chọn nghề nghiệp cho chính con, và đừng để một lời phán định hình cách bạn đối xử với con mình. Điều đứa trẻ nhận được từ cha mẹ mỗi ngày có sức nặng hơn bất cứ kết quả nào.