Tự xem lại ngôi nhà đang ở: rà một vòng mỗi năm

Hai bài trước viết cho người đi mua nhà. Bài này viết cho người đã ở trong nhà mình mấy năm rồi — nhóm đông hơn hẳn, và gần như không có bảng kiểm nào dành cho họ.

Nhà ở lâu thì mình quen với mọi thứ, kể cả những thứ bất tiện. Cái vướng hằng ngày lâu ngày thành vô hình. Rà một vòng mỗi năm là cách để nhìn lại nhà mình bằng con mắt của người mới tới.

Bắt đầu bằng câu hỏi về người, không phải về nhà

1. Số người trong nhà có đổi không — thêm con, con lớn, người già về ở cùng, có người dọn ra.
2. Nếp sinh hoạt có đổi không — ai làm việc ở nhà, ai học ở nhà, giờ giấc ai đổi.
3. Có ai đi lại khó hơn trước không — đây là câu quan trọng nhất với nhà có người lớn tuổi.
4. Phòng nào thật sự dùng, phòng nào bỏ không.

Bốn câu này thường cho ra nhiều việc hơn cả một vòng đi kiểm tường và mái — vì ngôi nhà không đổi nhưng người trong nhà thì đổi liên tục.

Vòng an toàn — làm trước tiên

• Điện: ổ cắm có dấu hiệu cháy xém, dây hở, aptomat có nhảy bất thường không, có thiết bị chống giật cho bếp và nhà tắm chưa.
• Lối thoát: đi thử một vòng từ mỗi phòng ngủ ra ngoài. Có gì chắn không, cửa có mở được không, chìa ở đâu.
• Song sắt và lồng sắt: có ô mở được từ bên trong không, và cả nhà có biết mở thế nào không.
• Bếp: dây gas, van, khoảng cách tới đồ dễ cháy.
• Cầu thang và sàn ướt: bậc có đều không, tay vịn có lung lay không, chỗ nào trơn.
• Bình chữa cháy: còn hạn không, ai cũng biết nó ở đâu chứ.

Vòng này mất khoảng nửa giờ và đáng làm mỗi năm một lần dù không có dấu hiệu gì.

Vòng xuống cấp

• Vết thấm và mốc ở chân tường, góc trần, quanh cửa sổ — chụp ảnh để năm sau so.
• Vết nứt: nứt tóc do co ngót thì thường không sao, nhưng nứt rộng dần hoặc nứt chéo ở tường chịu lực thì cần người có chuyên môn xem.
• Cửa kênh, khoá kẹt — thường do gỗ nở hoặc bản lề xệ, sửa sớm thì rẻ.
• Thoát nước: sân, ban công, máng xối, hố ga. Thông trước mùa mưa.
• Mái và chỗ tiếp giáp, nếu nhà thấp tầng.

Vòng tiện dụng

Đây là phần dễ bỏ qua nhất vì nó không hỏng gì cả, chỉ là bất tiện:

• Chỗ nào trong nhà mình hay va phải — góc bàn, cạnh tủ, bậc lẻ.
• Đèn ở đâu còn tối, nhất là cầu thang, hành lang, lối vào ban đêm.
• Ổ cắm có đủ và đúng chỗ không, hay đang dùng dây nối chạy ngang lối đi.
• Chỗ nào lúc nào cũng bừa — thường không phải do lười mà do chỗ đó thiếu một cái kệ hoặc một cái móc.
• Đồ nào cả năm không đụng tới, cân nhắc cho đi.

Rà theo mùa

Ở miền Nam thì hai mùa rõ rệt, và mỗi mùa cần nhìn một nhóm việc khác nhau:

• Trước mùa mưa: thông máng xối và hố ga, kiểm mái và chỗ tiếp giáp, xem sân thoát nước có kịp không, nâng ổ điện thấp và kê đồ gỗ nếu khu hay ngập.
• Trong mùa mưa: để ý chỗ nào mới xuất hiện vết ẩm — mưa là lúc dột lộ ra, và đây là dịp tốt nhất để tìm đúng nguồn.
• Mùa khô: làm phần sửa chữa cần khô ráo — chống thấm, sơn, lợp lại.
• Trước Tết: dọn dẹp lớn, và tiện thể rà luôn vòng an toàn.

Gắn việc rà vào một mốc có sẵn trong năm thì dễ nhớ hơn nhiều so với đặt lịch riêng — mà đặt lịch riêng thì thường trôi.

Sắp thứ tự việc

1. An toàn — làm ngay, không cần cân nhắc chi phí.
2. Thứ đang hỏng thêm mỗi ngày — thấm, dột, mối. Để lâu thì tiền sửa tăng theo.
3. Thứ ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày của cả nhà.
4. Thẩm mỹ — làm sau cùng, và làm khi có tiền thoải mái.

Thứ tự này nghe hiển nhiên nhưng rất nhiều nhà làm ngược: sơn lại phòng khách trong khi ổ cắm ở bếp vẫn đang chập chờn.

Ghi lại

• Một tờ giấy hoặc một ghi chú trong điện thoại, chia theo bốn mức trên.
• Chụp ảnh chỗ nghi ngờ, ghi ngày.
• Năm sau mở ra so — đây là cách duy nhất biết vết nứt có rộng thêm hay không.
• Ghi cả việc đã làm: sửa gì, ai làm, bao nhiêu tiền.

Khi nào nên nhờ người có nghề

• Nứt ở tường chịu lực, sàn võng, nhà nghiêng — kết cấu là việc của kỹ sư.
• Điện có dấu hiệu bất thường — thợ điện, không tự mở tủ điện.
• Thấm dột không tìm ra nguồn; nước chảy theo đường không đoán được, và vá sai chỗ thì vá mãi.
• Mối mọt.
• Khi định đập tường hay đổi công năng — hỏi trước khi thuê thợ, không hỏi sau.

Câu hỏi thường gặp